صفحه اصلی / محصولات / کتاب / عبرتهای عاشورا

عبرتهای عاشورا

پيشگفتار

 حادثة عاشورا رخداد بسيار مهمي بود كه در فاصلة كوتاهي پس از حيات پيامبر اتفاق افتاد. با مقايسة اندکی بين سه بُرهة زماني، يعني پيش از بعثت، از بعثت تا رحلت و بعد از رحلت پيامبر تا حادثة عاشورا مشخص مي‌شود که پيش از بعثت، جامعة انساني به‌خصوص شبه‌جزيرة عربستان در جاهليت مطلق به‌سر مي‌برد. افتخار قتل و غارت كردن، تفرقه و تشتت انداختن، بي‌رحمي و سنگ‌دلي و مواردي ازاين‌قبيل به‌حدي بود كه حتي به نوزادان خود نيز رحم نمي‌كردند تا جايي كه شايستة خطاب كنتم علي شفا حفرةٍ من النار…[1] شدند.

با بعثت پيامبر و رشد و تعالي جامعه، وضعيت به‌گونه‌اي تغيير مي‌كند كه امنيت، شبه‌جزيره را فرا مي‌گيرد؛ گذشت و ايثار جزء اصول زندگي مردم مي‌شود؛ انسان اعم از زن و مرد، ارزش واقعي خود را مي‌شناسد؛ و همة اينها به بركت دين اسلام بوده است.

بعد از رحلت پيامبر با گذشت زماني نه‌چندان طولاني، جامعة اسلامي به جايي مي‌رسد كه دور هم جمع مي‌شوند و شريف‌ترين انسان روي زمين را كه پيامبر مكرم اسلام  براي رعايت حق او سفارش‌هاي فراواني كردند، با وضع فجيعي به شهادت مي‌رسانند. در اين حادثه، از ابتدايي‌ترين ارزش‌هاي انساني خبري نيست، به‌طوري‌كه بي‌رحمي و قساوت ايشان حتي طفل شش‌ماهه را هم دربر ‌مي‌گيرد و دنياطلبي به جايي مي‌رسد كه از «كهنه‌پيراهني» نمي‌گذرند … .

اما سؤال اينجاست، چه شد كه جامعه‌اي با آن مشخصات به اينجا منتهي شد؟

همين‌ها كه زماني نمي‌گذاشتند آب وضوي پيامبر روي زمين بريزد، چرا جگرگوشه‌هاي همان پيامبر را بي‌رحمانه زير سُم اسب‌ها برده، شادي كرده، جشن گرفتند؟

اين سؤال‌ها در طول تاريخ مطرح بوده و پاسخ‌هايي از طرف صاحب‌نظران و محققان علوم اسلامي داده شده است، اما بررسي اين مسئله، توضيح و تبيين وقايعي كه منجر به اين حادثه شد، در موقعيت كنوني، يعني زمان برپايي نظام اسلامي لازم‌تر به نظر مي‌رسد.

«مؤسسة فرهنگي ولاء منتظر »، اين موضوع را در اولويت طرح‌هاي تحقيقي خود قرار داد تا با بررسي اين موضوع در متون اصلي و مرجع، و با محور قرار دادن فرمايش‌هاي رهبر معظم انقلاب اسلامي، نتايج اين تحقيق را به‌صورت كتابي تحت عنوان «عبرت‌هاي عاشورا» از ديدگاه مقام معظم رهبري مدظله‌العالي در اختيار همة محبان و پيروان اهل‌بيت  قرار دهد تا  با عبرت گرفتن از حوادث پيرامون عاشورا مسير پيش‌ رو را آگاهانه‌تر انتخاب كرده، طي نمايند.

  اهداف پژوهش

نوشتار حاضر به‌منظور دستيابي به اهداف زير تدوين شده است:

ـ تبيين علمي و تاريخي بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي  دربارة عبرت‌هاي عاشورا؛

ـ آگاهي دادن به مؤمنان براي عبرت ‌گرفتن از حادثة عاشورا؛

ـ هشدار به خواص براي بهتر انجام دادن وظايف و جلوگيري از وقوع عاشورايي ديگر.

 پرسشهاي پژوهش

پرسش اصلي‌ای كه در اين نوشتار سعي شده است به آن پاسخ داده شود، عبارت است از:

ـ چه وقايع و اتفاقاتي زمينه را براي پيدايش حادثة عاشورا فراهم كرد؟ يا به‌تعبيرديگر، علل و اسباب معدّه‌اي كه شرايط لازم و بستر مناسب را به‌منظور تحقيق اين واقعة تأسف‌بار تاريخي ايجاد كرد، چه بود؟

همچنين در اين نوشتار سعي شده است به سؤالات زير نيز پاسخ داده شود:

ـ چطور شد كه جامعة ساخته‌وپرداختة پيامبر بدان‌گونه از مسير حق منحرف گرديد؟

ـ اسباب و زمينه‌هاي انحراف از مسير حق چيست؟

ـ از تكرار چنين وقايعي در جامعة اسلامي چگونه مي‌توان جلوگيري کرد؟

 سابقة پژوهش

اگرچه پرداختن به بحث عبرت‌آموزي از حادثة عاشورا در طول تاريخ مورد توجه خطبا، شعرا و نويسندگان و… بوده است؛ اما آن‌گونه كه بايد، به آن پرداخته نشده است. اين مبحث در سال‌هاي اخير پس از آنكه رهبر معظم انقلاب اسلامي در سخنراني‌هايشان به تبيين آن پرداختند، مورد توجه بيشتري از سوي محققين و پژوهشگران قرار گرفت و با الهام از بيانات رهبر معظم انقلاب پژوهش‌هايي نيز دراين‌زمينه انجام شد و آثار ذيل در اين موضوع به نگارش درآمد:

ـ «عبرت‌هاي عاشورا»، نوشتة علي‌اصغر الهامي‌نيا؛ «عاشورا و عبرت‌ها» از مؤسسة قدر ولايت؛ «عبرت‌هاي عاشورا»، اثر سيداحمد خاتمي؛ «جام عبرت»، اثر سيدحسين اسحاقي؛ «درس‌ها و عبرت‌هاي عاشورا»، اثر حسين ايماني يامچي؛ «هشدارها و عبرت‌هاي عاشورا»، اثر عليرضا سجادي و مقاله‌‌اي با عنوان «درس‌ها و عبرت‌هاي عاشورا در عرصة رفتار سياسي»، اثر محمدصادق مزيناني كه در مجلة حكومت اسلامي منتشر شده است. اما اغلب اين آثار در تبيين عبرت‌هاي عاشورا، بيشتر به منابع متأخر استناد کرده و آن‌گونه كه بايد به منابع دست‌اول تاريخي استناد نكرده‌‌اند؛ ازاين‌رو تفاوت پژوهش حاضر با آثار مذكور در اين است كه با الهام از فرمايش‌هاي رهبر معظم انقلاب اسلامي با استناد به منابع دست‌اول ‌تاريخي به تجزيه و تحليل حوادث و رخ­دادهاي عبرت‌آموزي كه زمينه‌ساز حادثة عاشورا شده‌اند، پرداخته است.

 ضرورت پژوهش

اگر به حوادث تاريخي به چشم عبرت نگاه شود، درس‌آموز است؛ زيرا با شناخت اسباب و علل پيدايش رويدادهاي تلخ تاريخ، راه حركت صحيح در مقاطع بعدي نيز روشن‌تر ﻣﻲشود. حادثة عاشورا نيز از اين منظر جاي بحث و بررسي دارد تا با شناختن عوامل زمينه‌ساز اين حادثة تلخ بتوانيم از بروز چنين حوادثي در آينده جلوگيري كنيم؛ به‌ويژه آنكه در عصر حاضر به بركت انقلاب اسلامي، نظام جمهوري اسلامي استقرار يافته است، همان‌طوری که درس‌هاي عاشورا در پيروزي انقلاب اسلامي نقش مهم و اساسي داشت، حفظ نظام جمهوري اسلامي و دستاوردهاي انقلاب اسلامي نيز در گرو توجه هرچه‌بيشتر به عبرت‌هاي عاشوراست. ازاين‌رو اگرچه در اين موضوع پژوهش‌هايي انجام گرفته است؛ اما از طرفي اين پژوهش‌ها فاقد ويژگي‌هاي پژوهش حاضر است، از طرف ديگر موضوع عبرت‌هاي عاشورا، موضوعي است كه شايسته است از زاويه‌هاي گوناگون و با بيان و قلم‌هاي متفاوت مورد بررسي قرار گيرد.

 روش پژوهش

در اين نوشتار كه بر اساس روش تحقيق تاريخي به‌صورت توصيفي ـ تحليلي نگارش يافته، سعي شده است حوادث عبرت‌آموزي كه زمينه‌ساز پيدايش واقعة عاشورا شده‌اند، همچنين رخدادهاي عبرت‌انگيز در خود حادثة عاشورا، با تتبع در اسناد و مدارك دست‌اول تاريخي و با استفاده از بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي دراين‌زمينه مورد بحث و بررسي قرار گيرد. منابع تحقيقاتي اعم از فارسي و عربي نيز از نظر دور نبوده است. روش جمع‌آوري اطلاعات در اين پژوهش به‌صورت كتابخانه‌اي است.

 ساماندهي پژوهش

مجموعة حاضر متشكل از سه فصل است. فصل اول به بحث دربارة كليات و مفاهيم اختصاص يافته است؛ فصل دوم كه بدنة اصلي اين پژوهش را تشكيل مي‌دهد، به بررسي عواملي پرداخته كه زمينه‌ساز حادثة عاشورا شده‌اند؛ فصل سوم به بررسي برخي از رخدادهاي عبرت‌آموز در خود حادثة عاشورا اختصاص داده شده است.

 


[1]. آل عمران، 103.

 

تهیه و تنظیم: مؤسسه فرهنگی ولاء منتظر(عج)

مؤلف: محمدموسي ‌نوري

نوبت چاپ: چهارم/ 1389

شمارگان: 3300 نسخه

شابك: 4-8-144-901-600-978

قیمت:3000 تومان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code